Vì sao tiền lương của công nhân trong các doanh nghiệp tư nhân thấp?


Theo thống kê, tổng số lao động làm việc trong các loại hình DN vào khoảng 8,3 triệu người, trong đó lao động thuộc các DNNN chiếm 20%, DN có vốn FDI chiếm 24,4%, DN ngoài nhà nước (chủ yếu là DNTN) chiếm 56,6%. Đáng chú ý, tiền lương và thu nhập của lao động trong các loại hình DN rất thấp, trong các DN tư nhân còn thấp hơn. Trong khi đó, các DN tư nhân là nơi tạo ra đại bộ phận việc làm trong các loại hình DN. Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng đó?

Công đoàn yếu thế

Số liệu điều tra của Bộ LĐ-TB&XH năm 2008 cho thấy, trong các DNTN vẫn còn tới gần 52% số DN chưa có tổ chức công đoàn trong khi DN FDI chỉ còn 19,5%, DNNN chỉ còn 2,6%. Đã vậy, chỉ có 21,2% số tổ chức công đoàn trong các DNTN hoạt động có hiệu quả.

Thỏa ước lao động tập thể bao gồm những nội dung hết sức quan trọng đối với từng người lao động cũng như cả tập thể lao động của DN mà khoản 2 Điều 46 Bộ luật Lao động đã quy định, đó là: Việc làm và bảo đảm việc làm; thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi; tiền lương, tiền thưởng, phụ cấp tiền lương; định mức lao động; an toàn lao động, vệ sinh lao động và bảo hiểm xã hội đối với người lao động. Thỏa ước lao động tập thể là căn cứ chủ yếu để từng người lao động ký hợp đồng lao động cá nhân với người sử dụng lao động. Những nơi chưa có tổ chức công đoàn thì giới chủ sử dụng lao động toàn quyền áp đặt, quyết định tất cả. Những nơi có tổ chức công đoàn nhưng hoạt động kém hiệu quả, dù có đàm phán, thương lượng cũng không thể nào đem lại đầy đủ quyền lợi mà luật pháp đã quy định.

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp đề tài khoa học độc lập cấp Nhà nước, mã số ĐTĐL 2007. G/50 của Bộ LĐ-TB&XH, bảo vệ năm 2009)

Định mức lao động quá cao

Có một thiếu sót ở tầm vĩ mô là, từ khi nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước và nhất là từ khi chuyển hẳn sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN thì việc quản lý nhà nước về định mức lao động hầu như không thực hiện được (không xây dựng, công bố các định mức mẫu; không hướng dẫn, không kiểm tra được công tác định mức lao động ở cơ sở…).

Thêm vào đó, do phải hạch toán chính xác để biết thực chất lỗ, lãi, các DN xiết chặt công tác định mức, trong đó có định mức lao động. Không ít các DN có hai loại định mức lao động.

Loại định mức theo đúng nghĩa “là sự quy định hao phí lao động cần thiết để hoàn thành một công việc nào đó trong những điều kiện nhất định về tổ chức- kỹ thuật, về sinh lý và về kinh tế- xã hội” giúp DN hạch toán giá thành một cách chính xác, biết rõ thực chất các khoản lỗ, lãi (được DN giữ bí mật, chỉ lãnh đạo và người làm công tác định mức lao động được biết).

Loại định mức lao động cao hơn định mức đúng nghĩa (bình thường) từ 1,2- 1,5 lần và cao hơn nữa là công cụ để giới chủ khai thác triệt để sức lao động của công nhân. Định mức này được công bố cho toàn thể công nhân thực hiện. Vì phải thực hiện định mức lao động quá cao nên công nhân khó có thể hoàn thành được khối lượng công việc trong ca làm việc, buộc phải làm thêm giờ. Ở một số DN, nhiều công nhân đã làm tới 12 giờ, thậm chí 14 giờ/ngày mà vẫn không hoàn thành định mức lao động. Một số chủ doanh DN tuyên bố dõng dạc rằng, công nhân tự kéo dài thời gian làm việc trong ngày để tăng thu nhập chứ không yêu cầu họ làm thêm giờ! Ở những DN này cũng thường xuyên thay đổi một số lượng khá lớn người lao động do nhiều lý do, trong đó có lý do người lao động không hoàn thành nhiệm vụ mà thực chất là chủ sử dụng đã khai thác cạn kiệt sức lao động của họ. Còn công nhân thì thường xuyên thu nhập thấp, không đủ tái sản xuất sức lao động giản đơn (chưa nói đến tái sản xuất sức lao động kỹ thuật và tái sản xuất sức lao động thế hệ sau) nên cũng không mặn mà với DN. Đây cũng là một trong những nguyên nhân cơ bản của sự di biến động lao động với cường độ mạnh đã và đang diễn ra.

Chính sách tiền lương tối thiểu còn nhiều khiếm khuyết

Nhìn lại quá trình xây dựng và thực hiện mức lương tối thiểu trong 20 năm qua cho thấy, bên cạnh những thành quả đã đạt được vẫn còn những hạn chế rất đáng lưu tâm, trong đó khiếm khuyết đáng lưu ý nhất là, trong nhiều phương pháp tiếp cận mức lương tối thiểu, Nhà nước chỉ căn cứ chủ yếu vào khả năng ngân sách để quyết định, ít chú ý đến việc bảo đảm nhu cầu tối thiểu của người lao động có nuôi con (trong khi tiền lương của DN là do chính DN tạo ra, không phải lấy từ ngân sách nhà nước). Từ đó, mức lương tối thiểu được công bố để thực hiện luôn luôn thấp hơn thực tế nhu cầu tối thiểu khoảng 30%.

Theo tính toán của Viện Khoa học lao động và xã hội (Bộ LĐ-TB&XH), mức lương tối thiểu bảo đảm chi phí cho nhu cầu tối thiểu của người lao động có nuôi con trong quy định tại Điều 56, Bộ luật Lao động: Năm 2006: 679.000 đồng; năm 2008: 792.000 đồng; năm 2010: 924.000 đồng. Trong khi đó, thực tế mức lương tối thiểu chung đã được công bố và thực hiện như sau: Năm 2006: 450.000 đồng, bằng 66,27%; năm 2008: 540.000 đồng, bằng 68,18%; năm 2010: 730.000 đồng, bằng 79,00% so với mức lương tối thiểu bảo đảm chi phí cho nhu cầu tối thiểu của người lao động có nuôi con.

Mức lương tối thiểu chung theo quy định tại Điều 56 Bộ luật Lao động là căn cứ để tính các mức lương cho các loại lao động khác. Do đó mức lương tối thiểu của các DN, trong đó có DNTN không thể thoát ly mức lương tối thiểu chung đã được công bố.

Ngoài ra, một khiếm khuyết khác nữa là thời điểm công bố thực hiện thường muộn hơn thời điểm tính toán khoảng 3 năm. Ví dụ: mức lương tối thiểu năm 2010 đang được thực hiện là 730.000 đồng thì năm 2007 con số này đã là 733.000 đồng. Trong 3 năm đó, giá cả đã trượt lên mỗi năm khoảng 7- 8%. Như vậy trên thực tế mức lương tối thiểu khi công bố để thực hiện chỉ còn bằng 50- 60% so với thực tế.

Các DN nói chung, DNTN nói riêng chỉ công bố và thực hiện mức lương tối thiểu “nhỉnh hơn” mức lương tối thiểu được Nhà nước công bố một chút để khỏi vi phạm Điều 55 Bộ luật Lao động quy định: “Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Nhà nước quy định”.

Giải pháp nào?

Trước hết, trong DN nhất thiết phải có tổ chức đại diện cho người lao động. Muốn vậy, quy định việc có tổ chức công đoàn ngay từ khi thành lập DN thành một điều kiện để thành lập DN là rất cần thiết. Đây là điều kiện bắt buộc, tránh tình trạng cho thành lập DN rồi sau đó “dây dưa” có công đoàn cũng được, không cũng không sao, còn cơ quan chức năng thì chạy theo kiểm tra, đôn đốc như “đuổi bóng bắt hình” mà không sao bắt được. Việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Lao động và Luật Công đoàn cần thể hiện theo hướng bắt buộc phải có tổ chức công đoàn từ khi thành lập DN.

Hai là, tăng cường quản lý nhà nước về định mức lao động. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động cần nghiên cứu tổng kết tình hình định mức lao động từ khi thực thi nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đến nay; đưa ra các định mức mẫu, hướng dẫn việc xây dựng định mức lao động ở cơ sở và thanh tra, kiểm tra nghiêm ngặt việc thực hiện. Công đoàn DN phải đàm phán quyết liệt, dân chủ, bình đẳng với chủ sử dụng lao động trong việc quyết định các định mức lao động cụ thể của DN theo tinh thần Điều 46 Bộ luật Lao động và điều chỉnh cho phù hợp với tình hình mới.

Ba là, Chính phủ xây dựng và công bố mức lương tối thiểu phải đúng với nhu cầu thực tế cuộc sống ở thời điểm công bố: “Mức lương tối thiểu được ấn định theo giá sinh hoạt, bảo đảm cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường bù đắp sức lao động giản đơn và một phần tích lũy tái sản xuất sức lao động mở rộng…” (Điều 56 Bộ luật Lao động). Nếu xây dựng và công bố mức lương tối thiểu đúng với nhu cầu thực tế ở thời điểm công bố sẽ là một bước khắc phục vô cùng hiệu quả, khơi dậy tinh thần lao động của tất cả những người đang làm việc ở mọi lĩnh vực (không riêng trong DN). Đây cũng là thái độ nghiêm túc nhất trong việc thực thi pháp luật lao động.

TS. Bùi Ngọc Thanh
( Nguồn:baokinhteht.com.vn)
Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: